سُگندھا
| سُگندھا | |
|---|---|
| شِری سُگندھا دیوی | |
سُگندھا رٲنؠ سُنٛد سِکہٕ. 'شِری سُگندھا دیوی' چھُ شاردا لِکھٲرؠ نِظام منٛز لیکھنہٕ آمُت۔ | |
| کشمیرٕچ رٲنؠ ریجنٛٹ | |
| حَکوٗمَتھ | 904 – 906 |
| برٛونٛہہ ادیٖکٲرؠ | سنکاتا |
| پتہٕ ادیٖکٲرؠ | پارتھا |
| کشمیرٕچ رٲنؠ ریجنٛٹ | |
| ریجنسی | 902 – 904 |
| بادشٲہیت | گوپال ورمن |
| کشمیرٕچ رٲنؠ | |
| مُدت | 883 – 902 |
| بادشٲہیت | شنکر ورمن |
| فوت | 914 CE نسپلاکا وہار |
| شریٖک حیات | شنکر ورمن |
| وٲرِث دار | گوپال ورمن |
| خاندان | اُتپال خاندان |
| مول | سوامی راج |
| مَذہب | شِومَت |
سُگندھا (فل۔ 883-914) اوس 10 مہ صدی دوران شمٲلی برصغیر پاک و ہند مَنٛز کٔشیٖر پوٗنژِم حُکمرٲنؠ۔
سۄ ٲس 885 پؠٹھہٕ 902 تام کشمیرک بادشاہ شنکر ورمنس سۭتہ خانٛدر کٔرِتھ کشمیرٕچ رٲنؠ۔ تٔمہِ كٕر 902 تہٕ 904 تس درمِیان پننِس نیٚچوِس رازٕ گوپال ورمن سٕنٛدِس اقلیتی دورس دوران بطورِ رٲنؠ كٔشیٖر كہِ ریجنٹ خدمات انجام۔ سۄ آیہِ 904 رس مَنٛز بطور سری سُگندھا دیوا ، کشمیرٕچہِ ملِكہ ، پننہِ طریقہٕ بادشاہ قرار دِنہٕ، ییلہٕ تختٕکؠ سٲری وٲرِث گُزریمٕتہِ ٲسہِ ۔ سۄ آیہ 906 تھس مَنٛز تانترنو تختہٕ پؠٹھہٕ ہٹاونہٕ تہٕ تمو کوٚر پارتھا بطور بادشاہ نصب۔ سُگندھا روٗد کشمیٖر کس تختس پؠٹھ دعوا کران تہٕ ہسکاپورا (موجودٕ اشکور، وَرمُل) مَنٛز روزنہٕ خٲطرٕ پتھ۔ 914 ہس مَنٛز گٔیہ سۄ پارتھا تہٕ تانترؠن خَلاف جَنٛگس مَنٛز، مگر پتہٕ آیہ أکس بودھ خانس مَنٛز قٲد کرنہٕ تہٕ مارنہٕ یَتھ نسپالکا وہارا ونان چھِ۔
رٲنؠ ہُنٛد بٲژ
[اؠڈِٹ]سُگندھا ٲس سوامی راجا سٕنٛز کوٗر، یُس نزدیٖک کٔشیٖرِ ہُنٛد بادشاہ اوس۔ سُگندھاہَس اوس شنکر ورمَنس سٟتہِ خانٛدر كورمٗت ییٚمہِ 885 عیسوی پؠٹھٕ 902 عیٖسوی تام کٔشیٖرِ ہِنٛدِ بادشاہ سٕنٛدِ حشیتہِ حُکوٗمت کٔر۔ أمِس ٲس کم کھۄتہٕ کم ترٛے باقی زنانہٕ، یِمن مَنٛز اَکھ سریندر وتی ہؠتھ شٲمِل چھےٚ، مگر سوگنگھاہَن ٲس تہنٛز ملِكہ رٔشیٖن سٕنٛز کٲم کران۔[1]
شنکر ورمن موٗد 902 ہس مَنٛز اُروشا (موجودٕ ہزارہ، پاکستان) مَنٛز اکہِ آوارٕ تیٖر سٟتؠ، ییٚلہِ نہٕ زیٛادٕ کامیاب فتح پؠٹھ واپس یِوان اوس، ییٚتہِ سُگندھا تہِ أمِس سٟتؠ اوس۔[2][3] أمؠ سٕنٛدِ مرنہٕ پتہٕ روٚٹ تٔمؠ سٕنٛدؠ نیٚچِوؠ گوپال ورمن تخٕت۔ ییٚلہِ زن شنکر ورمن سٕنٛزٕ کینٛہہ رانہِ تہٕ نوکر ستی سٕنٛدِ دٔسؠ موٗد، ڈوجر رٲنؠ سُگندھن کوٚر گوپال ورمن سٕنٛدِ خٲطرٕ ملِكہ موج تہٕ نٲضِم سٕنٛدِ حشیتہٕ کٲم کرنہٕ خٲطرٕ اِنکار۔[1] شنکر ورمن سٕنٛز ٲخری رسٕم مۄکلٕنہٕ پتہٕ آیہِ گوپال ورمنُک کٔشیٖرِ ہِنٛدِس بادشاہس تاج لاگنہٕ۔[3]
بطور ریجنٹ دور
[اؠڈِٹ]حالانٛکہِ سُگندھا ٲس بادشٲہی کؠن معاملن سنٛبھالنس مَنٛز جان مگر تٔمِس ٲس جِسمٲنی عٲشی مَنٛز خۄش۔ وارِیاہ توٲریٖخ دان چھِ تس پنٛنِس وزیرِ خزانہ پرٛبھاکرادیوس سٟتہِ نزدیكی ہٗند اِلزام لگاوان، یس تِم أمہِ سُنٛد عٲشق مانان چھِ ۔[4] پرٛبھاکر دیو اوس بادشاہ سٕنٛدؠن حٔقیٖقی یختیارن ہُنٛد اِستِمال کَران۔[2][3] سُہ روٗد واریاہس کالس ریاستی خزانہٕ ژوٗرِ مَنٛز آوُر تہٕ ٲخٕر کار کوٚر گوپال ورمنن تٔمِس تفتیٖش۔ وقتس پؠٹھ کٔر پربھاکر دیون بادشاہ جودوگری ہٕنٛدِ عملہٕ سٟتؠ قتٕل کرنہٕ باپتھ اَکھ رشتہٕ دار رامادیو مُلٲذِم۔ گوپال ورمن موٗد تپھ سٟتہِ تہٕ رامدیو موٗد خۄدکُشی کٔرِتھ، ییٚلہِ أمہِ سٕنٛز سٲزِش لوٗکن ہِنٛزِ زانٛکٲری بنیٚے۔[4][1][3]
گوپال ورمن سٕنٛدِ مرنہٕ پتہٕ بنیوو تٔمؠ سُنٛد بوے سنکتا بادشاہ، مگر سُہ مود دہہِ دۄہہِ پَتہٕ پِراسرار پٲٹھؠ۔[1][4] شنکر ورمن سُنٛد کان ختم گژھنہٕ پتہٕ آو کٔشیٖر سِیٲسی افراتفری ہُنٛد شِکار۔ درباریو کٔر بغاوتٕچ سٲزشہِ شروٗع تہٕ عوٲمی شخصِیاتَو بُلۆو سلطنت کِس حُکُمران مُنتخب کرنہٕ باپتھ مہا پنچایت وننہٕ۔ تہِ كیازِ سُگندھا ٲس لوٗكن مَنٛز سیٹھاہ مقبوٗل، امہِ كِنہِ آے سۄ كشیٖرِ ہِند مۄختیار آسنُك عیلان كرنہٕ ۔[3]
بادشاہ سٕنٛدؠ پٲٹھؠ حوٚکوٗمَتھ
[اؠڈِٹ]904 عیسوی مَنٛز سنٛبھول سُگندھاہن شٲہی اقتدار تہٕ کٔرٕن پننہِ حق کٔشیٖرِ پؠٹھ حکمرٲنی۔ کیٚنٛہن تٲریٖخ دانن ہُنٛد خیال چھُ زِ تٔمہِ کوٚر یہِ بظٲہِر پنٛنِس زُرِس سٕنٛدِ خٲطرٕ محفوٗظ کرنہٕ باپت اِرادٕ سٟتہِ ، یُس جے لکشمی سُنٛد نازامُت شُر اوس۔[1] تٔمؠ کٔر دۄن ؤرِین کٔشیٖرِ پؠٹھ حوٚکوٗمَتھ (r۔ 904 - 906)۔
تٔمِس ٲس وۄمید کَران زِ تٔمِس پتہٕ نییہِ أمؠ سُنٛد وُنہِ زُر، گوپال ورمن سُنٛد نیٚچُو، مگر أمہِ سٕنٛزِ نۄشہِ جیا لکشمی ہٕنٛدِ حٲموٗل آسنہٕ کِس نٔتیٖجس مَنٛز زاو موٗدمُت بچہٕ۔ سُگندھا، یوٚس وۄنؠ مایوسی مَنٛز ٲس، ٲس یژھان زِ تٔمؠ سٕنٛدِ پتہٕ گژھہِ تٔمؠ سُنٛد اَکھ خوٗن رشتہٕ دار، نرجیتا ورمن، یُس سورورمن سُنٛد زُر تہٕ اونتی ورمن سُنٛد وۄرٕ بوے اوس، ییٚمِس "پنگوٗ" (لوٚنگ) ناورؠژھ ٲس ۔[4][1][2]
تٔمؠ چُن پنگوٗ تختُک وٲرِس تہٕ یہِ کرنہٕ باپتھ پیو تٔمِس پنٛنؠن وزیرن مشورٕ تہٕ اجازت ہیٚنؠ۔[4] سُگندھا سٕنٛدِس انتخابَس پؠٹھ آیہِ وزیرن تہٕ تانترؠن ہٕنٛدِ طرفہٕ نرجِتا ورمن سٕنٛز لنگہٕ آسنہٕ کِنؠ کٲفی مُخالفت کرٕنہِ ۔ سُگندھا ہٹاو تانترینو تختہٕ پؠٹھہٕ وٲلِتھ تہٕ یِمو کوٚر تمہِ بدلہٕ نرجیتا ورمن سُنٛد دہ وُہُر نیٚچوٗ پارتھا بادشاہ بنو۔[1][5]
پتہٕ زِندگی
[اؠڈِٹ]906 عیسوی یس مَنٛز أمہِ سٕنٛدِ تختہٕ پیٚٹھٕ ہٹاونہٕ پتہٕ كھۆت سٗگندھا ہسکا پورہ (موجودہ اشكور ، وَرمُل) مَنٛز روزنہٕ خٲطرٕ پتھ تہٕ روُد كشیٖرِ كِس تختس پؠٹھ دعوا كران ۔[3]
914 ہس مَنٛز، ہسکا پورس مَنٛز ٲٹھن ؤرین ہٕنٛز جلاوطنی پتہٕ، کوٛر سُگندھا ایکانگا، شٲہی محافِظو تہٕ پانس وفادار باقی جمٲژو دٔسؠ پارتھا تہٕ تانترنن خٕلاف جنٛگ کرنہٕ خٲطرٕ آمادٕ۔[6] یہِ شٔدیٖد جَنٛگ گوٚو اپریل 914 عیسوی مَنٛز سریٖنگر کؠن مضافاتَن مَنٛز شٔدیٖد جنٛگ۔[3]
تٔمِس دِژ تنتارین شِکست تہٕ آیہِ رٹنہٕ۔[4] سٗگندھا آے قٲد کرنہٕ تہٕ پتہٕ آو نِسپالکا وِہار نٲمی أکِس بُدھ خانقاہس مَنٛز مارنہٕ۔[1] کلہانہ چھُ مشٲہدٕ کران: "تقدیرٕکؠ وتہٕ چھِ عٔجیٖب، ہمیشہ پیٚوان تہٕ کھسان"۔[2]
نتیجہٕ
[اؠڈِٹ]مٔزِم کالُک دورس مَنٛز کشیرِ ہٕنٛدِس شروٗعاتَس مَنٛز ٲس وادی کٔشیٖرِ مَنٛز اُتپال خاندانٕچ حکمرٲنی پؠٹھ دۄن فوجی جمٲژن تانترین تہٕ ایکانگاہَن ہٕنٛز دُشمنی ہُنٛد غلبہ۔[4] یمن ہنٛد مقابلہٕ کہ وجہ سٟتؠ گٔیہٕ نٔوؠ بادشاہن ہٕنٛز قسط تہٕ باقین تختہٕ پیٚٹھ ہٹاونہٕ۔[7] تانترین ٲس اَکھ مضبوٗط فوجی طبقٕچ تنظیم۔ تاینترین پیدل فوجیو اوس اَکھ یکجوتٕچ تشکیل دِژمُت تہٕ ٲسؠ سلطنت کیٚن حکمرانن سزا دِنہٕ یا حمایت کرنہٕ خٲطرٕ تیوٗت مضبوٗط۔ وننہٕ چھُ یِوان زِ ایکانگا ٲسؠ شٲہی رٲچھ دار، یِمَو دربار تہٕ ریاستٕک معاملہٕ مُتٲثر کوٚر۔[8] 914 عیسوی مَنٛز آو سُگندھا ہارنہٕ پتہٕ، تہٕ پتہٕ یِنہٕ والؠو حکمرانو مَنٛز ہِیوک نہٕ کانٛہہ تہِ تانترین پؠٹھ پنٕنؠ بالادستی ثٲبت کرنس مَنٛز ہِیٛوک نہٕ۔[6]
ٲخر کار، جٲگیردار زمیندارن، یمن داماراس وَنان ٲس، آو اِقتدارٕچ جدوجہد ختم کرنُک وننہٕ۔ تِمو کوٚر کامیٲبی سان تانترنن ہُنٛد طاقت ختٕم، ییٚمہِ پتہٕ کٔشیٖرِ کؠن حکمرانن زمیندارن ہُنٛد طاقت روکاونٕکؠ نٔوؠ مسلہٕ سامنہٕ کوٚر، یِتھ کٔنؠ دؠدٕ رٲنؠ سٕنٛدِس دورِ حکوٗمتس دوران سیٲسی واقعاتو سٟتؠ ظٲہِر چھُ گژھان۔[7]
وراثت
[اؠڈِٹ]کینٛہہ توٲریٖخ دان چھ أمہ سٕنٛدس دور حکوٗمتس کٔشیٖر ہُنٛد "سۄنہٕ سُنٛد دور" ونان۔ توٲریٖخ دان پرٛیم ناتھ بَزاز چھِ ونان ز "سۄ ٲس عوامس سٟتؠ محبت کران، دربٲر ٲسؠ تس پؠٹھ بھروسہٕ کران تہٕ فوج چھ تس سراہ کران۔"[3]
سُگندھا سُنٛد دورِ حکومت چھُ گۄڈٕنِک تٲریٖخی طور تصدیق شُدٕ لٹہِ ییٚلہِ أکؠ زنانہِ کٔشیٖر پؠٹھ حوٚکوٗمَتھ کران چھےٚ۔ سۄ ٲسٕکھ تٔمؠ سٕنٛدؠو عَیاہو دٔسہِ ژارنہٕ آمٕژ تہٕ ٲس اَکھ بہترین تٲمیرٕ ییٚمؠ سُگندھا پورہ تہٕ گوپال پورہ قصبن سٟتؠ سٟتؠ گوپالاکیسوا تہٕ پٹانَس مَنٛز سوگندیش مندر ہِوین مٔنٛدرن ہِوین مٔنٛدرن ہِنٛز بُنیاد ترٛٲومٕژ۔
تٔمؠ کٔر پننِس خانٛدار، شنکر ورمدنس سٟتؠ تِہنٛدِس نٔوِس رازدانس مَنٛز شِو، سنکر گورِسا تہٕ سوگندھیشورس خٲطرٕ زٕ مٔنٛدر وقف کرنہٕ خٲطرٕ تہِ تعاون۔ تمؠ سٕنٛدؠ سِکہٕ، یِم أمِس مَرَدانہٕ لقب "شِری سُگندھا دیوی" سٟتؠ حوالہٕ دِوان چھِ، چھِ أمؠ سٕنٛدِ طاقتٕچ تصدیٖق کران تہٕ چھِ لکشمی دیوی ہٕنٛز تصدیٖق کَران۔
کال
[اؠڈِٹ]
بێیہِ وٕچھِو
[اؠڈِٹ]حَوالہٕ
[اؠڈِٹ]- 1 2 3 4 5 6 7 8 Stein، Mark Aurel (1989a) [1900]، Kalhana's Rajatarangini: a chronicle of the kings of Kasmir, Volume 1 (Reprinted ed.)، Motilal Banarsidass، ISBN 978-81-208-0369-5
- 1 2 3 4 Sen، Sailendra Nath (1999). Ancient Indian History and Civilization. New Age International. ص. 296. ISBN 9788122411980.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 "Kashmir's Fairer Lords". Kashmir Life. 19 January 2016. Retrieved 6 May 2021.
- 1 2 3 4 5 6 7 Bamzai، P.N.K. (1994). Culture and Political History of Kashmir: Volume 1. M.D. Publications. pp. 139–140.
- ↑ Cunningham، Lieutenant A.؛ Engineers، Bengal (1843)، "The Ancient Coinage of Kashmir. With Chronological and Historical Notes, from the Commencement of the Christian Era to the Conquest of the Country by the Moguls"، The Numismatic Chronicle and Journal of the Numismatic Society، 6: 1–38، JSTOR 42720623
- 1 2 Thapar, Romila. A History of India, vol۔ 1۔ London: Penguin Books, 1987۔ pp۔ 225–226.
- 1 2 "History of India:Kashmir". IndianSaga. Retrieved 6 May 2021.
- ↑ حَوالہٕ غَلطی: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedpooja